وقتی صحبت از تغذیه سالم میشود، بسیاری از افراد اولین سؤالشان این است که «کدام روغن بهتر است؟ روغن زیتون، کنجد، آفتابگردان یا کلزا؟» اما حقیقت این است که پاسخ این سؤال به سادگی انتخاب نام یک روغن نیست. آنچه بیش از نوع روغن اهمیت دارد، کیفیت تولید، روش استخراج، میزان فرآوری و نحوه نگهداری آن است.
ممکن است دو بطری روغن با نام یکسان در بازار وجود داشته باشند، اما از نظر ارزش غذایی، عطر، طعم و حتی تأثیر بر سلامت تفاوت بسیار زیادی با یکدیگر داشته باشند. به همین دلیل متخصصان تغذیه همواره تأکید میکنند که هنگام خرید روغن، تنها به نام محصول توجه نکنید و کیفیت آن را نیز بررسی کنید.
در این مقاله با مهمترین معیارهای انتخاب یک روغن خوراکی باکیفیت آشنا میشویم.
کیفیت روغن یعنی چه؟
کیفیت روغن تنها به رنگ یا قیمت آن محدود نمیشود. یک روغن باکیفیت باید ویژگیهای مختلفی داشته باشد که مهمترین آنها عبارتاند از:
- استخراج صحیح از دانه یا میوه
- حفظ ترکیبات طبیعی
- عدم استفاده از مواد شیمیایی مضر
- حداقل فرآوری
- حفظ عطر و طعم طبیعی
- پایداری مناسب در شرایط نگهداری
هرچه مراحل تولید طبیعیتر باشد، ارزش غذایی روغن نیز بیشتر حفظ خواهد شد.
روش استخراج روغن؛ مهمترین عامل تعیینکننده کیفیت
بسیاری از تفاوتهای موجود میان روغنهای خوراکی به روش استخراج آنها مربوط میشود.
به طور کلی روغنها با دو روش اصلی تولید میشوند:
استخراج با حلالهای شیمیایی
در این روش برای استخراج حداکثری روغن از دانهها از حلالهای صنعتی استفاده میشود. سپس روغن طی مراحل مختلف تصفیه، بوگیری و رنگبری آماده مصرف میشود.
اگرچه این روش تولید را اقتصادیتر میکند، اما بخشی از ترکیبات مفید روغن در فرآیند تولید از بین میرود.
استخراج به روش پرس سرد
در روش پرس سرد، روغن بدون استفاده از حلالهای شیمیایی و در دمای کنترلشده استخراج میشود. به همین دلیل بسیاری از ترکیبات طبیعی مانند ویتامینها، آنتیاکسیدانها و اسیدهای چرب مفید بهتر حفظ میشوند.
همین موضوع باعث شده است روغنهای پرس سرد در سالهای اخیر جایگاه ویژهای در رژیمهای غذایی سالم پیدا کنند.
چرا فرآوری زیاد همیشه مزیت نیست؟
بسیاری تصور میکنند هرچه روغن شفافتر باشد کیفیت بالاتری دارد؛ در حالی که شفاف بودن همیشه نشانه مرغوب بودن نیست.
در فرآیندهای سنگین تصفیه ممکن است:
- بخشی از ویتامین E از بین برود.
- آنتیاکسیدانهای طبیعی کاهش پیدا کنند.
- عطر و طعم طبیعی حذف شود.
- برخی ترکیبات مفید روغن کاهش یابد.
بنابراین روغنی که کمتر تحت فرآوری قرار گرفته باشد، در بسیاری از موارد ارزش غذایی بالاتری خواهد داشت.
به برچسب محصول توجه کنید
یکی از سادهترین راههای تشخیص کیفیت روغن، مطالعه اطلاعات درج شده روی بستهبندی است.
موارد مهمی که باید بررسی شوند عبارتاند از:
- روش استخراج
- تاریخ تولید
- تاریخ انقضا
- شرایط نگهداری
- نوع دانه یا میوه استفادهشده
- داشتن مجوزهای بهداشتی
هرچه اطلاعات محصول کاملتر باشد، نشاندهنده شفافیت بیشتر تولیدکننده است.
رنگ روغن معیار مناسبی نیست
برخی افراد تصور میکنند روغن تیرهتر بهتر است و برخی برعکس فکر میکنند روغن روشنتر کیفیت بیشتری دارد.
در واقع رنگ روغن به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله:
- نوع دانه
- زمان برداشت
- میزان فیلتراسیون
- روش استخراج
بنابراین تنها بر اساس رنگ نمیتوان درباره کیفیت روغن قضاوت کرد.
بوی طبیعی روغن را دستکم نگیرید
روغنهایی که به روش طبیعی تولید میشوند معمولاً رایحه ملایم و طبیعی دانه یا میوه اولیه را حفظ میکنند.
در مقابل، روغنهایی که تحت فرآوری شدید قرار گرفتهاند معمولاً بوی بسیار کمی دارند یا کاملاً بدون بو هستند.
البته شدت بو نیز نباید غیرعادی یا نشانه فساد باشد.
نقش بستهبندی در حفظ کیفیت روغن
حتی بهترین روغن نیز اگر در بستهبندی نامناسب عرضه شود، کیفیت خود را از دست میدهد.
نور، گرما و اکسیژن سه عامل اصلی اکسید شدن روغن هستند.
به همین دلیل بستهبندی مناسب باید:
- از ورود نور جلوگیری کند.
- درب کاملاً استاندارد داشته باشد.
- امکان نفوذ هوا را کاهش دهد.
ظروف شیشهای تیره یا بطریهای استاندارد غذایی از بهترین گزینهها محسوب میشوند.
آیا قیمت بیشتر یعنی کیفیت بهتر؟
همیشه خیر.
اگرچه تولید روغنهای طبیعی و پرس سرد هزینه بیشتری نسبت به روغنهای صنعتی دارد، اما صرفاً قیمت بالا تضمینکننده کیفیت نیست.
بهتر است هنگام خرید مجموعهای از عوامل شامل روش تولید، اعتبار برند، نوع بستهبندی و اطلاعات درجشده روی محصول را بررسی کنید.
روغن مناسب برای هر کاربرد متفاوت است
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم یک روغن برای تمام غذاها مناسب است.
در واقع هر روغن ویژگیهای خاص خود را دارد.
برای مثال:
- برخی روغنها برای سالاد مناسبتر هستند.
- برخی برای پختوپز عملکرد بهتری دارند.
- برخی برای حرارت بالا گزینه مناسبتری محسوب میشوند.
بنابراین انتخاب روغن باید بر اساس نوع مصرف انجام شود.
چرا روغنهای طبیعی محبوبتر شدهاند؟
افزایش آگاهی مردم نسبت به تغذیه سالم باعث شده تقاضا برای روغنهایی که با حداقل فرآوری تولید میشوند، افزایش پیدا کند.
روغنهای طبیعی معمولاً:
- طعم واقعی دانه را حفظ میکنند.
- ارزش غذایی بیشتری دارند.
- کمتر تحت تأثیر فرآوری صنعتی قرار گرفتهاند.
- فاقد حلالهای شیمیایی در فرآیند استخراج هستند.
به همین دلیل بسیاری از خانوادهها ترجیح میدهند این محصولات را در برنامه غذایی خود قرار دهند.
چگونه روغن را در خانه نگهداری کنیم؟
برای حفظ کیفیت روغن بهتر است:
- آن را دور از نور مستقیم خورشید قرار دهید.
- در محیط خنک نگهداری کنید.
- پس از هر بار استفاده درب بطری را ببندید.
- روغن را در کنار اجاق گاز قرار ندهید.
- از ورود آب یا مواد غذایی به داخل ظرف جلوگیری کنید.
رعایت این نکات ساده باعث میشود روغن مدت بیشتری کیفیت اولیه خود را حفظ کند.
بیشتر بخوانید
خواص شگفتانگیز مصرف روزانه روغن زیتون؛ از سلامت قلب تا بهبود عملکرد ورزشی
انتخاب آگاهانه؛ گامی برای تغذیه سالمتر
انتخاب روغن مناسب تنها به نام محصول محدود نمیشود. کیفیت تولید، روش استخراج، میزان فرآوری، بستهبندی و شرایط نگهداری همگی نقش مهمی در ارزش غذایی یک روغن دارند. به همین دلیل توصیه میشود هنگام خرید، به جای تمرکز صرف بر نوع روغن، به کیفیت و اصالت آن نیز توجه کنید.
برندهایی که روغنهای خود را با روش پرس سرد و با حداقل فرآوری تولید میکنند، تلاش دارند تا بخش قابل توجهی از ترکیبات طبیعی دانههای روغنی را حفظ کنند. این رویکرد میتواند انتخابی مناسب برای افرادی باشد که به دنبال محصولات طبیعیتر و باکیفیتتر هستند.
در مجموعه مانیاد فود نیز تولید روغنهای پرس سرد با تمرکز بر حفظ کیفیت، استفاده از مواد اولیه مرغوب و رعایت استانداردهای تولید انجام میشود تا مصرفکنندگان بتوانند با اطمینان بیشتری از محصولات طبیعی در رژیم غذایی روزانه خود استفاده کنند.
